ΚΑΙΡΟΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ

Συνεχίζουμε σήμερα τη δεκαπενθήμερη στήλη μας στην οποία αναδεικνύουμε τον ρόλο που έπαιξε ο καιρός σε ιστορικά γεγονότα. Την προηγούμενη φορά, ασχοληθήκαμε με την ήττα του Ναπολέοντα στις παγωμένες από τον βαρύ χειμώνα πεδιάδες της Ρωσίας.  Ο καιρός όμως δεν γράφει ιστορία μόνο στη στεριά αλλά και στη  θάλασσα. Ένα τέτοιο παράδειγμα θα εξετάσουμε στο σημερινό μας σημείωμα.

Ο καιρός, οι αντιφατικές προγνώσεις και η απόβαση στη Νορμανδία

Την άνοιξη του 1944 ήταν σαφές ότι η πλάστιγγα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου είχε γύρει σε βάρος της ναζιστικής Γερμανίας. Η Σοβιετική Ένωση είχε διώξει τους Γερμανούς από τη Ρωσία και την Ουκρανία και ετοιμαζόταν να τους εκδιώξει από τη Λευκορωσία και την Πολωνία. Οι μάχες στο ανατολικό μέτωπο ήταν αιματηρότατες και για τις δύο πλευρές και ο Στάλιν ζητούσε επίμονα από τους δυτικούς συμμάχους το άνοιγμα ενός δεύτερου μετώπου προκειμένου να εξασθενήσει η σθεναρή άμυνα των Γερμανών έναντι της σοβιετικής επίθεσης.  

Οι δυτικοί σύμμαχοι είχαν εισβάλει στην Ιταλία αλλά από μόνο του το στενό αυτό μέτωπο δεν αρκούσε για να επιταχύνει την τελική νίκη στην Ευρώπη. Εξάλλου, η προέλαση των συμμάχων στην Ιταλία ήταν απελπιστικά αργή. Ήταν σαφές λοιπόν ότι το δεύτερο μέτωπο θα ανοιγόταν στη Γαλλία με μια απόβαση στρατευμάτων από τη Μεγάλη Βρετανία. Είχε αποφασισθεί ότι η απόβαση θα γινόταν στην Νορμανδία και κατά προτίμηση τον Ιούνιο. Εκείνο που δεν ήταν γνωστό ήταν πότε ακριβώς θα γινόταν αυτή η απόβαση. Ο καθορισμός της ακριβούς ημερομηνίας θα ήταν συνάρτηση δύο παραγόντων: α) καλός καιρός  στη Μάγχη, που χωρίζει τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία, β) κατάλληλη φάση της παλίρροιας ώστε να είναι χαμηλή η στάθμη των νερών και να φαίνονται οι θαλάσσιες νάρκες που είχαν ποντίσει οι Γερμανοί. Ο δεύτερος παράγοντας θα συνέτρεχε δύο φορές μέσα στον Ιούνιο και συγκεκριμένα στις 5-6 και στις 19-20 Ιουνίου. Συνεπώς, οι σύμμαχοι έπρεπε να προβλέψουν τι καιρός θα επικρατούσε στη Μάγχη αυτά τα διήμερα. Ήταν δηλαδή από τις κρίσιμες εκείνες μάχες στην  παγκόσμια ιστορία που η έκβασή της θα εξαρτιόταν από την  πρόγνωση του καιρού σε μια εποχή που οι μετεωρολογικές υπηρεσίες δεν είχαν υψηλό βαθμό ακρίβειας και σε μια περιοχή, τη Μάγχη, εξαιρετικά απρόβλεπτη από πλευράς καιρού.

Στα τέλη Μαΐου, οι Άγγλοι μετεωρολόγοι με επικεφαλής τον Στάγκ προβλέπουν ότι θα πλησιάσει βαρομετρικό χαμηλό τις ημέρες που η απόβαση στη Νορμανδία ήταν προγραμματισμένη (5 Ιουνίου). Από την άλλη πλευρά, οι αμερικάνοι μετεωρολόγοι, θεωρούσαν ότι μία ράχη υψηλών βαρομετρικών πιέσεων θα έφερνε καλό καιρό, απουσία ισχυρών ανέμων και ατάραχη θάλασσα. Έτσι, στις 4 Ιουνίου, ο ηγέτης των συμμαχικών δυνάμεων στρατηγός Αϊζενχάουερ έπρεπε να λάβει τη σημαντικότερη απόφαση της ζωής του και τελικά άκουσε τη γνώμη των Άγγλων. Οι τελευταίοι, με τα πιο πρόσφατα δεδομένα, που είχαν από τους σταθμούς στον βόρειο Ατλαντικό (πλωτούς και εναέριους -μέσω αεροπλάνων) αλλά και από αποκρυπτογραφημένα τηλεγραφήματα γερμανικών σταθμών, πείθουν τον Αϊζενχάουερ να πάρει την απόφαση να αναβάλουν κατά μία ημέρα την απόβαση στη Νορμανδία, οπότε και να διαδραματιστεί στις 6 Ιουνίου.

Στον αντίποδα, οι Γερμανοί μετεωρολόγοι, που είχαν στη διάθεση τους λιγότερους μετεωρολογικούς σταθμούς,  θεωρούν ότι η κακοκαιρία και οι ισχυροί άνεμοι θα διαρκέσουν τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του Ιουνίου. Συνεπώς, εκτιμούν ότι οι σύμμαχοι  δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση να κάνουν απόβαση στη Νορμανδία τις ημέρες εκείνες. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο αρχηγός των γερμανικών δυνάμεων Ρόμμελ θεώρησε αασφαλές να αναχωρήσει από την Νορμανδία για να επισκεφθεί τη σύζυγό του που είχε τα γενέθλιά της.

Τελικά, η απόβαση στη Νορμανδία ξεκινά στις 6 Ιουνίου, όμως. Ο καιρός ήταν ηπιότερο από την προηγούμενη ημέρα αλλά σε κάθε περίπτωση, ήταν άσχημος με αρκετή βροχή, χαμηλή νέφωση και μεγάλα κύματα λόγω των ανέμων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μερικά πλοία των συμμαχικών δυνάμεων να βυθιστούν, αλλά και αλεξιπτωτιστές  να προσγειωθούν μακριά από τα προβλεπόμενα σημεία, ενώ οι βόμβες δεν έβρισκαν στόχο. Όμως, το απόγευμα ο καιρός βελτιώθηκε σημαντικά, αφού οι υψηλές βαρομετρικές πιέσεις άρχισαν να επικρατούν και το βαρομετρικό χαμηλό εξασθένησε και απομακρύνθηκε ανατολικά, με αποτέλεσμα την επικράτηση αίθριων συνθηκών και την εξασθένηση των ισχυρών δυτικών ανέμων.

Η συνέχεια είναι γνωστή. Η απόβαση στην Νορμανδία πραγματοποιήθηκε επιτυχώς στις 6 Ιουνίου για τους συμμάχους και, παρά τις σημαντικές απώλειες που είχαν κυρίως οι Αμερικανοί την ημέρα εκείνη, κατάφεραν να στήσουν προγεφύρωμα στις ακτές της Νορμανδίας από το οποίο άρχισε η σταδιακή απελευθέρωση της Γαλλίας. Λίγες ημέρες μετά την απόβαση, ξεκίνησαν μεγάλη επίθεση και οι Σοβιετικοί που θα τους έφερνε στην πλήρη εκδίωξη των Γερμανών από την επικράτειά τους και στην είσοδό τους στην Πολωνία.

Συμπερασματικά, η έγκυρη πρόγνωση του Σταγκ  και ταυτόχρονα η λανθασμένη πρόγνωση των Γερμανών συναδέλφων του έπαιξε σημαντικό ρόλο στην έκβαση της απόβασης, αφού οι σύμμαχοι έπιασαν εξ’ απήνης τους Γερμανούς. Επιπλέον, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι μετά από δύο βδομάδες που  θα υπήρχαν ξανά οι κατάλληλες αστρονομικές συνθήκες (παλίρροια), στη Μάγχη έπνεαν πολύ ισχυροί ανατολικοί άνεμοι που θα καθιστούσαν σχεδόν αδύνατη την απόβαση στη Νορμανδία. Οι άνεμοι αυτοί κατέστρεψαν μεγάλο τμήμα του τεχνικού λιμένα που είχαν στο μεταξύ εγκαταστήσει οι σύμμαχοι, αλλά ήταν πλέον αργά για να αλλάξουν τη ρότα της ιστορίας.

Μεγάλο μέρος της δυτικής ιστοριογραφίας και, βέβαια,  ο κινηματογράφος έχουν αναδείξει την απόβαση ως το καθοριστικό γεγονός για τη νίκη κατά του ναζισμού. Η αλήθεια είναι ότι το κατ’ εξοχήν καθοριστικό γεγονός ήταν η ήττα των Γερμανών στο Στάλινγκραντ και όσα ακολούθησαν στο ανατολικό μέτωπο αφού εκεί μαχόταν το 80% των γερμανικών δυνάμεων. Αναμφίβολα, όμως, εάν αποτύγχανε η απόβαση στην Νορμανδία ο πόλεμος θα διαρκούσε πολλούς ακόμη μήνες με εκατομμύρια επιπλέον νεκρούς σε όλες τις πλευρές. Και βέβαια, μόνο εικασίες μπορεί να κάνει κανείς για την εξέλιξη της ιστορίας εάν οι σοβιετικοί δεν σταματούσαν στο Βερολίνο αλλά προχωρούσαν δυτικότερα αφού δεν θα υπήρχαν συμμαχικές δυνάμεις στη δυτική Γερμανία και τη Γαλλία.

Σε αυτό λοιπόν το ιστορικό γεγονός έπαιξε τεράστιο ρόλο ο καιρός αφού η απόβαση πραγματοποιήθηκε τη μοναδική –όπως αποδείχθηκε- ημέρα του Ιουνίου που η θάλασσα δεν ήταν απαγορευτικά τρικυμιώδης και η παλίρροια και η σελήνη ήταν ευνοϊκές. Οι μετεωρολογικές προγνώσεις, έστω και αντιφατικές, απέδειξαν για πρώτη φορά σε παγκόσμιο επίπεδο τη σημασία τους.

Εικόνα 1. 5/6/1944 -Πολύ ισχυροί δυτικοί-βορειοδυτικοί άνεμοι στη Θάλασσα της Μάγχης

Εικόνα 2. 6/6/1944 –  Εξασθένηση του βαρομετρικού χαμηλού με παράλληλη εξασθένηση των ισχυρών ανέμων και σταδιακή επικράτηση αντικυκλωνικών συνθηκών

Εικόνα 3. 20/6/1944 – Θυελλώδεις ανατολικοί άνεμοι στη Θάλασσα της Μάγχης

Διαδικτυακές πηγές

https://www.history.com/news/the-weather-forecast-that-saved-d-day
https://www.metoffice.gov.uk/research/library-and-archive/archive-hidden-treasures/d-day
https://weather.com/news/news/2019-06-05-d-day-weather-forecast-changed-history

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *